مؤسسه مطبوعاتی روزنامه‌نگاری بین‌المللی معاصر علوم خبری 2382-9788 15 2 2026 07 23 An Analysis of Content and Thematic Patterns in the Local Religious Press of the Qajar-Era Iran تحلیل الگوی محتوایی و موضوعی در مطبوعات دینی محلی دوره قاجار 1 20 246719 10.22034/lrsi.2026.584316.1525 FA داود آقارفیعی استادیار پژوهشکده اسناد سازمان اسناد و کتابخانه ملی، تهران، ایران. (نویسنده مسئول)، رایانامه: d-agharafii@nlai.ir 0000-0001-9087-7874 ربابه معتقدی استادیار پژوهشکده اسناد سازمان اسناد و کتابخانه ملی، تهران، ایران. رایانامه: ro-motaghedi@nlai.ir 0000-0002-7355-3285 Journal Article 2026 05 31 Objective:This article adopts an applied approach with the aim of identifying the content-related and thematic concepts embedded in specialized local publications. Its primary objective is to analyze the content patterns of the religious press during the Qajar period, with particular attention to the extent to which these publications addressed local versus national issues, as well as specialized religious topics. Method: This study examines and evaluates specialized local press within the thematic framework of religious publications, focusing on three periodicals: "Al-Islam" (Isfahan), "Al-Islam" (Shiraz), and "Al-Din Wal-Hiveh" (Tabriz). The research reconsiders the concepts contained within these sources. To this end, the study employs an analytical-citation method alongside a text analysis approach. By constructing a chain of extracted concepts, the analysis identifies and elaborates upon the principal themes present in these locally published, religiously oriented periodicals. Results: The findings indicate that key themes and concepts - including religious debates, the status of women in Islam, the hijab in Islam, Islam and progress, the pathology of Islamic societies, new sciences in Islam, novel methods of religious propagation, and the concept of oppression in Islam - constitute among the most significant content elements embedded within the local religious press of the period. Conclusions: Overall, the local religious publications of the Qajar era can be regarded as relatively successful in terms of journalistic style and thematic specialization. However, in terms of content, they adopted a conservative and cautious approach, drawing upon precise but rigid thematic frameworks. This conservatism ultimately prevented these publications from achieving long-term sustainability and hindered their ability to establish a close and enduring connection with their contemporary readership. Furthermore, a principal shortcoming of these publications lies in their neglect of local issues and the specific concerns of regional communities. The content rarely adopts a genuinely local perspective; at a minimum, one would expect such publications to examine the challenges and harms facing their local communities through a religious lens, or to critically address the community's shortcomings. These expectations remain largely unfulfilled. هدف: این مقاله با رویکردی کاربردی و با هدف دستیابی به مضامین و مفاهیم محتوایی و موضوعی نوشتاری به‌کار برده شده در نشریات محلی تخصصی نگاشته شده است هدف اصلی آن، تحلیل الگوی محتوایی مطبوعات دینی محلی دوره قاجار از منظر میزان پرداختن به مسائل بومی، موضوعات سراسری و مباحث تخصصی دینی است. روش پژوهش: در این مقاله سعی بر این است که مطبوعات محلی تخصصی را در چارچوب موضوعی مطبوعات دینی (سه نشریه الاسلام اصفهان، الاسلام شیراز و الدین والحیوه تبریز) مورد بررسی و سنجش قرار داده و مفاهیم مندرج در آن را مورد بازاندیشی قرار دهیم. بدین قرار از روش توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر مطالعات اسنادی/کتابخانه‌ای است به‌همراه استفاده از رویکرد تحلیل متن استفاده کرده و با تشکیل زنجیره مفاهیم استخراج‌شده، به واکاوی و استخراج مضامین اصلی مندرج در نشریات محلی تخصصی که صبغه دینی دارند، پی خواهیم برد. یافته‌ها: در این مقاله یافته‌ها حاکی از آن است که مضامین و مفاهیمی همچون مناظرات دینی، زن در اسلام، حجاب در اسلام، اسلام و پیشرفت، آسیب‌شناسی جوامع اسلامی، علوم جدید در اسلام، شیوه‌های جدید ترویج دین، ظلم در اسلام و نظایر آن از جمله مهم‌ترین مفاهیم مستتر در مطلب نشریات دینی محلی تلقی می‌شوند. نتیجه‌گیری: در مجموع نشریات دینی محلی دوره قاجار را می‌توان از منظر شیوه روزنامه‌نگاری و تخصصی بودن موفق و از منظر محتوا و به‌کار بردن مضامین دقیق، محافظه‌کار و دارای مشیء پرهیزگرایانه دانست وهمین نکته باعث شده تا در نهایت، دوام چندانی نیابند و ارتباط وثیقی با مخاطب زمانه خود پیدا نکنند. همچنین نقطه ضعف عمده این نشریات، نپرداختن به مسائل محلی ودغدغه‌های جوامع بومی است. کم‌تر مطلبی در این نشریات به‌چشم می‌خورد که دارای نگاهی محلی باشد. دست‌کم مسائل و آسیب‌های جامعه بومی خویش را از منظر دین بکاود و یا کاستی‌های آن را نشان دهد.

https://www.mjourcom.ir/article_246719_8f9e91313838847ea1f0b5da87a0da99.pdf