مؤسسه مطبوعاتی روزنامه‌نگاری بین‌المللی معاصر علوم خبری 2382-9788 15 1 2026 05 22 Designing a Desirable Model for the Enhancement of Legal Literacy among Iranian Users in Preventing Cybercrimes طراحی الگوی مطلوب ارتقای سواد حقوقی کاربران ایرانی در پیشگیری از جرایم فضای مجازی 21 41 251604 10.22034/lrsi.2026.564669.1489 FA امیررضا بشیرنژاد دانشجوی دکتری مدیریت رسانه، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران مرکز، تهران، ایران. رایانامه: m.bashirnejad@yahoo.com عباس اسدی دانشیار، روزنامه نگاری و مدیریت رسانه، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران. (نویسنده مسئول)، رایانامه abbas.assadi@atu.ac.ir 0000-0002-3912-5412 نسیم مجیدی قهردی استادیار، دانشکده علوم اجتماعی، ارتباطات و رسانه، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، تهران، ایران. رایانامه nassim_majidi2002@yahoo.com 0000-0003-3094-3897 یاسمن خواجه نوری استادیار، گروه حقوق جزا و جرم شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران مرکز، تهران، ایران yas-kh2009@yahoo.com Journal Article 2025 12 06 <strong>Objective</strong>: Legal literacy-defined as the capacity to comprehend and apply legal norms across diverse social contexts-has become increasingly critical in the digital sphere, where it serves as a primary mechanism for preventing cybercrimes and safeguarding user rights. This study aimed to develop a substantive model for enhancing the legal literacy of Iranian users as a strategy for cybercrime prevention.<br><strong>Method:</strong> Employing a qualitative research design, this investigation utilized the systematic grounded theory approach as articulated by Strauss and Corbin. The participant cohort comprised 23 academic and professional experts specializing in law, cyber criminology, FATA police, information technology, and media studies. Participants were selected through purposive and snowball sampling techniques. Data were collected via in-depth, semi-structured interviews conducted between October 2023 and June 2024 and were subsequently analyzed through open, axial, and selective coding procedures.<br><strong>Results:</strong> The findings indicate that the outcomes of enhanced legal literacy can be categorized into three principal dimensions: (a) legal–security outcomes in cyberspace, encompassing a reduction in cybercrime incidence, diminished data misuse, and increased public trust; (b) psychological–social outcomes, including improved psychological security and decreased perceptions of insecurity; and (c) behavioral and performance-related outcomes, comprising a decline in risky online behaviors and an increase in responsible digital participation.<br><strong>Conclusions:</strong> The analytical process yielded a paradigm model delineating causal conditions, contextual factors, intervening variables, strategies, and consequences, with the core category identified as "digital legal literacy enhancement as a mechanism for cybercrime prevention." The results underscore that sustained legal education, public awareness campaigns, legal reforms, the development of educational and legal infrastructures, and institutional collaboration are instrumental in strengthening users' legal literacy. These measures, in turn, are posited to promote responsible digital behaviors and contribute to more effective cybercrime prevention among Iranian users. <strong><span lang="AR-SA">هدف:</span></strong><span lang="AR-SA"> سواد حقوقی توانایی درک و به‌کارگیری قواعد حقوقی در موقعیت‌های مختلف زندگی است و در فضای مجازی می‌تواند نقش مهمی در پیشگیری از جرایم سایبری و صیانت از حقوق کاربران ایفا کند. پژوهش حاضر با هدف طراحی الگوی ارتقای سواد حقوقی کاربران ایرانی در پیشگیری از جرایم فضای مجازی انجام شد</span><span dir="LTR">.</span><br><strong><span lang="AR-SA">روش</span></strong><span lang="AR-SA">: این پژوهش با رویکرد کیفی و روش نظریه داده‌بنیاد نظام‌مند استراوس و کوربین انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل ۲۳ نفر از خبرگان دانشگاهی و حرفه‌ای حوزه‌های حقوق، جرم‌شناسی سایبری، پلیس فتا، فناوری اطلاعات و رسانه</span> <span lang="AR-SA">بودند که به‌صورت هدفمند و گلوله‌برفی انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته عمیق در بازه مهر ۱۴۰۲ تا خرداد ۱۴۰۳ گردآوری و با کدگذاری باز، محوری و گزینشی تحلیل شد</span><span dir="LTR">.</span><br><strong><span lang="AR-SA">یافته‌ها</span></strong><span lang="AR-SA">: </span><span lang="AR-SA">پیامدهای ارتقای سواد حقوقی کاربران در سه بُعد اصلی شامل پیامدهای امنیتی-حقوقی در فضای مجازی (کاهش جرایم سایبری، سوءاستفاده از داده‌ها و افزایش اعتماد عمومی)، پیامدهای روان‌شناختی-اجتماعی (تقویت امنیت روانی و کاهش احساس ناامنی) و پیامدهای رفتاری و عملکردی کاربران (کاهش رفتارهای پرخطر و افزایش مشارکت مسئولانه دیجیتال) شناسایی شد</span><span dir="LTR">.</span><br><strong><span lang="AR-SA">نتیجه‌گیری</span></strong><strong><span dir="LTR">:</span></strong><span lang="AR-SA">راهبردهایی همچون آموزش حقوقی مستمر، فرهنگ‌سازی عمومی، اصلاح قوانین، توسعه زیرساخت‌های آموزشی و تقویت همکاری نهادی می‌توانند زمینه ارتقای سواد حقوقی کاربران و پیشگیری مؤثرتر از جرایم فضای مجازی را فراهم کنند</span><span dir="LTR">.</span><br><strong><span dir="RTL" lang="AR-SA">نتیجه‌گیری</span></strong><span dir="RTL" lang="AR-SA">: با توجه به نتایج، مقوله‌های </span><span dir="RTL" lang="AR-SA">همچون آموزش حقوقی فراگیر و مستمر، به‌روزرسانی و اصلاح قوانین، توسعه زیرساخت‌های آموزشی و حقوقی، کمپین‌ها و فرهنگ‌سازی عمومی، همکاری و انسجام نهادی و نیز ایجاد سامانه‌های گزارش و نظارت </span><span dir="RTL" lang="AR-SA">که به‌عنوان راهبردهای اصلی انتخاب شدند که </span><span dir="RTL" lang="AR-SA">برای </span><span dir="RTL" lang="AR-SA">طراحی الگوی مطلوب ارتقای سواد حقوقی کاربران ایرانی در پیشگیری از جرایم فضای مجازی </span><span dir="RTL" lang="AR-SA">می باشند</span><span dir="RTL" lang="AR-SA">.</span> https://www.mjourcom.ir/article_251604_cc5db3223b72f3facb60606a38d4460d.pdf