فصلنامه علوم خبری

فصلنامه علوم خبری

فرصت‌ها و چالش‌های روزنامه‌نگاری تحقیقی در ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
محمد قلی میناوند 1
محمد مهدی صحبتی 2
یاسمن خانکش زاده 3
1 دانشیار، گروه ژورنالیسم، دانشکده علوم ارتباطات - رسانه، دانشگاه صدا وسیما، تهران، (نویسنده مسئول)، رایانامه: minavand@iribu.ac.ir
2 کارشناسی ارشد پژوهش علوم اجتماعی دانشگاه تهران، ایران، تهران ، رایانامه: momahdisohbati@ut.ac.ir
3 کارشناسی ارشد علوم ارتباطات‌ اجتماعی، دانشکده علوم ارتباطات، دانشگاه علامه طباطبایی(ره)، ایران، تهران، رایانامه: yasamankhani1380@gmail.com
10.22034/lrsi.2024.473270.1228
چکیده
هدف: مسئله اصلی این تحقیق فهم فرصت‌ها چالش‌های وزنامه‌نگاری تحقیقی در ساختار سیاسی، حقوقی و رسانه‌ای مختص به ایران  است. در این مسیر به بررسی متغیرهای مهمی همچون ساختار سیاسی، دولت و نیروهای سیاسی، افکار عمومی، چارچوب های حقوقی و قانونی، نحوه و میزان دسترسی به اطلاعات، وضعیت آموزش و فرایندهای  کسب تجربه خواهیم پرداخت. این پژوهش با هدف شناسایی چالش‌ها و تلاش برای رفع آن و تقویت و استفاده از فرصت‌ها و نتایج مثبت روزنامه‌نگاری تحقیقی برای دستیابی به نتایج آن مانند شفافیت و کاهش فساد در کشور است.
روش: روش این تحقیق تحلیل محتوای کیفی است که داده های آن از طریق مصاحبه‌ با خبرنگاران، سردبیران، مدیران رسانه‌ای، کارشناس حقوقی، کارشناسان رسانه و اساتید حوزه ارتباطات و خبر بدست آمده است. پایایی این تحقیق در دو مقوله اصلی یعنی چالش و فرصت به ترتیب 0/71و 0/80  بود.
یافته‌ها: فرصت‌ها شامل ضریب نفوذ بالای صداوسیما، سامانه سوت‌زنی، فرهنگ امر به معروف، تکنولوژی‌های نوین، همراهی افکار عمومی در شبکه‌های اجتماعی و قرارداشتن ایران به عنوان کشوری در حال توسعه است. چالش ها نیز شامل، ضعف آموزش روزنامه‌نگاری، ضعف ساختار حزبی، ضعف عملکرد صداوسیما، فقدان ادبیات نظری اختصاصی، همکاری کند و ناقص سازمان‌ها در ارائه اطلاعات، جای خالی قوانین مختص خبرنگاران تحقیقی و حمایت از آنان، دایره جرائم گسترده‌تر در ایران، خطای تعریف روزنامه‌نگاری، فضای مجازی و دروغ‌پراکنی و عدم استفاده از تکنولوژی نوین است.
نتیجه: نتایج تحقیق حاضر نشان می دهد که چالش‌های پیش روی روزنامه‌نگاری تحقیقی در کشور بیش از فرصت‌هاست. اصلاح این رویه از تعریف واحد از سوت‌زنی و روزنامه‌نگاری تحقیقی آغاز شده و به اصلاح ساختار سیاسی و حقوقی و رواج سوت‌زنی در افکار عمومی ختم می‌شود. ایران مشابه کشورهای حوزه خاورمیانه ضعف جدی در ارائه اطلاعات داشته و ساختار سیاسی غلبه و تسلط بیشتری بر خبرنگاران دارد. روزنامه‌نگاری تحقیقی در ایران مانند عربستان هنوز به بلوغ نرسیده است. همچنین ساختار مالکیت رسانه‌ها در ایران مانند نیجریه، روزنامه‌نگاری تحقیقی را تضعیف می‌کند. همچنین رویکرد اختصاصی با استفاده از فناوری‌های مدرن نیاز اصلی برای ارائه چشم‌انداز بهتر در حوزه روزنامه‌نگاری تحقیقی برای کشور است. بازسازی آموزش روزنامه‌نگاری در ایران به مانند نیجریه با شرایط اقتصادی نامناسب کشور و فسادهای درون سیستم، عامل شکل‌دهی به افکار عمومی در آینده به‌عنوان نگهبان است.
کلیدواژه‌ها
روزنامه‌نگاری تحقیقی
حق دسترسی به اطلاعات
صداوسیما

عنوان مقاله English

Opportunities and Challenges of Investigative Journalism in Iran

نویسندگان English

Mohammad Gholi Minavand 1
Mohammad Mehdi Sohbati 2
Yasaman Kkhankesh Zadeh 3
1 Associate Professor, Department of Journalism, Faculty of Communication - Media Sciences, Broadcasting University (IRIB), Iran, (Corresponding author), E-mail: minavand@iribu.ac.ir
2 Master of Social Science Research, University of Tehran, Tehran, Iran, Email: momahdisohbati@ut.ac.ir
3 Master of Media management, Department of Journalism, Faculty of Communications, Allameh Tabatabae'i, Tehran, Iran. E-mail:yasamankhani1380@gmail.com
چکیده English

Objective: The primary issue addressed in this study is understanding the opportunities and challenges of investigative journalism within the unique political, legal, and media structures of Iran. The research examines key variables such as the political structure, government and political forces, public opinion, legal frameworks, access to information, journalism education, and the processes of gaining experience. The objective of this research is to identify challenges, work towards overcoming them, and strengthen and utilize the opportunities and positive outcomes of investigative journalism to achieve results such as transparency and the reduction of corruption in the country.
Method: The study employs qualitative content analysis of interviews conducted with journalists, editors, media managers, legal experts, media experts, and communication and journalism scholars. The reliability of this research in the two main categories of challenges and opportunities was 0.71 and 0.80, respectively.
Findings: The opportunities identified include the high reach of state television and radio (IRIB), whistleblowing systems, the culture of promoting good and preventing wrongdoing (Amr bil Maroof), modern technologies, public support on social media, and Iran's status as a developing country. The challenges include weaknesses in journalism education, a weak party structure, poor performance of IRIB, the absence of specialized theoretical literature, slow and incomplete cooperation of organizations in providing information, the lack of specific laws for investigative journalists and their protection, broader criminal liability in Iran, the mis definition of journalism, the presence of disinformation in cyberspace, and the underutilization of modern technologies.
Conclusion: The challenges facing investigative journalism in Iran outweigh the opportunities. Addressing these issues begins with a unified definition of whistleblowing and investigative journalism and extends to political and legal reforms and promoting whistleblowing in public opinion. Like other Middle Eastern countries, Iran has significant weaknesses in information disclosure, with political structures exerting greater control over journalists. Investigative journalism in Iran, like in Saudi Arabia, has not yet matured.

کلیدواژه‌ها English

Investigative Journalism
Right to Access to Information
Law of Press
IRIBU
منابع :
 
ادیبان، مهدی، کیا، علی‌اصغر (1398). تاثیر روزنامه‌نگاری همراه بر افزایش قدرت افکار عمومی: بررسی انعکاس خبری انفجار داتا دربار در پاکستان، فصلنامه مطالعات رسانه‌های نوین، سال پنجم، (19) 17، 1-29.
اسدی، عباس (1391). نقش روزنامه‌نگاری تحقیقی در گسترش رفاه اجتماعی، فصلنامه جامعه فرهنگ و رسانه، شماره دوم
اسلام‌پناه، علی (1397). رویه قضایی به منزله منبع حقوقی، فصلنامه تحقیقات حقوقی، دوره (21)84، 102-121.
بصیریان جهرمی، حسین، لطفی، عباس (1400)، تحلیل سلسله‌ مراتبی فازی موانع و چالش‌های شکل‌گیری خبرنگاری تحقیقی در صداوسیما، فصلنامه وسائل ارتباط جمعی و رسانه، سال 33 ام 2، 34-56.
پریشان،جابر، سلمان‌پور،امیر (1393) ، بررسی حمایت از منابع روزنامه‌نگاری در نظام‌های حقوقی. علوم خبری، 10(تابستان)، 45-60.
جاوید، محمد جواد، شاهمرادی، عصمت (1394) ، تعهد رسانه در قبال شفافیت قضایی . فصلنامه پژوهش حقوق عمومی.
جلالی، محمد (۱۳۹۴) ، مؤلفه‌های رسانه آزاد در پرتو رویه قضایی. فصلنامه تحقیقات حقوقی، ۱۸(۶۹)، ۱۰۷-۱۴۰.
جی باران، استنلی، کی دیوبس، دنیس (1397). نظریه‌های ارتباط جمعی، ترجمه محسن شاکری نژاد، تهران: انتشارات دانشگاه صداوسیما.
حاجی، زهرا (1393). بررسی قانون انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات و آثار آن در نظام حقوقی مطبوعات، فصلنامه علوم خبری، 9، 109-125.
خانی والی‌زاده، سعید (1398). کنوانسیون‌های دسترسی به اطلاعات در پرتو حقوق فرانسه، فصلنامه پژوهش‌های حقوق تطبیقی، (23)3، 129-142.
دارآفرین و همکاران (1401). تدوین الگوی مناسب نقش گروه‌های فشار در شکل‌دهی خط مشی عمومی ایران، فصلنامه مجلس و راهبرد، 107، 31-56.
دهباشی، مسعود، دهباشی، پروین (1397). بررسی تطبیقی جرم نشر اکاذیب در مطبوعات در حقوق ایران و فرانسه، دومین کنفرانس ملی پژوهش‌های نوین در مدیریت و حقوق.
زارع کهن، نفیسه، و همکاران (1388). بررسی وضعیت جامعه مدنی و تحول مطبوعات در شش دوره انقالب اسلامی ایران، فصلنامه مطالعات رسانه‌ای، (17)3، 121-.142
ساعتی، منصور (۱۳۹۹) ،  موانع ساختاری و حرفه‌ای نظارت رسانه‌ای بر کنش دولت در ایران. فصلنامه مطالعات فرهنگ-ارتباطات، ۲۱(۵۰)، ۳۳-۶۶.
ساعی، محمدحسین، آزادی، محمدحسین، البرزی، هادی (1400). راهکارهای مقابله با اخبار جعلی در سازمان‌های خبری و رسانه‌های ایران، فصلنامه وسائل ارتباط جمعی و رسانه. 2، 56-71.
شاکری، محمدعلی؛ بشیر، حسن (1402). جریان‌سازی شبکه‌های اجتماعی دیجیتال در قالب رواج اخبار جعلی دوفصل‌نامه رسانه و فرهنگ، 1، 55-72.
شهابی، محمود، هاشم‌پور، مریم (بهار 1400). رسانه‌های اجتماعی و بازنمایی فساد، مطالعه بازنمود فساد توسط کاربران ایرانی در شبکه اجتماعی اینستاگرام، فصلنامه انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات، 2، 17-32.
طاهرپورکلانتری، حبیب الله،  علی‌پور،حسن، شعبان‌زاده آهندانی،صاحب(1401) ، عوامل فردی موثر بر تمایل به نهی از منکر و سنجش آن در فساد اداری. پژوهش‌های مدیریت و برنامه‌ریزی، دوره۳۵ شماره ۱ صفحات ۸۰-۶۱.
گروه راهبری و اجرایی مجلس شورای اسلامی آذرماه (1401)، گزارش تحقیق و تفحص پرونده فولاد مبارکه.
گزارش سالیانه بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران از نرخ تورم‌ در سال‌های 1398 تا 1401،   (https://www.cbi.ir/Inflation/Inflation_FA.aspx).
لازار، ژودیت، ترجمه مرتضی کتبی، (1401). افکار عمومی، تهران، نشر نی چاپ سوم.  صفحه 55-27
لالمی، شیده و همکاران. (1389-1388). موانع و چالش‌های شکل‌گیری روزنامه‌نگاری تحقیقی در ایران، پایان‌نامه کارشناسی ارشد دانشگاه علامه طباطبایی.
مک‌کوایل، دنیس (1388). کتاب درآمدی بر نظریه‌های ارتباطات جمعی، ترجمه پرویز اجلالی، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها.
یعقوبی، محدثه و همکاران. (۱۳۹۹) ، بررسی چالش‌های قانون انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات از منظر اساتید ارتباطات و اصحاب رسانه. مطالعات رسانه‌های نوین. صفحه 27-55.
 
References:
Adiban, M & Kia, A. (2018). The impact of mobile journalism on increasing the power of public opinion: a review of the news coverage of the Data Darbar explosion in Pakistan, New Media Studies Quarterly, Year 5, (19) 17, 1-29.
Asadi, A. (1391). The role of investigative journalism in the development of social welfare, Culture and Media Society Quarterly, Number 2.
     Scheffrin, A. (2014) Global Muckraking 100 Years of Investigative Journalism from around the  World, New York City, the New Press.
Basirian Jahormi,H & Lotfi,A.(2021), fuzzy hierarchical analysis of the obstacles and challenges of the formation of investigative journalism in radio and television, Mass Communication and Media Quarterly, year 2013, 34-56.
Dar Afrin & colleagues (2022). Developing a suitable model for the role of pressure groups in shaping Iran's public policy, Majlis and Strategy Quarterly, 107, 31-56.
Dehbashi,M & Dehbashi,P.(2017). Comparative study of the crime of publishing falsehoods in the press in Iranian and French law, the second national conference on modern researches in management and law.
Huge de Burgh. (2005) The Investigative Journalism Context and Practice, London, Routledge.
Haji, Z. (2013). Review of the law of publication and free access to information and its works in the legal system of the press, Journal of Science News, 9, 109-125.
Islampanah,A.(2017). Judicial procedure as a legal source, Legal Research Quarterly, Volume (21) 84, 102-121.
Jalali,M.(2014), components of free media in the light of judicial procedure. Legal Research Quarterly, 18(69), 107-140.
J Baran, S. J., & Deobs, K. (2017). Theories of mass communication (M. Shakrinejad, Trans.). Tehran: Sada Osima University Press.
Javed, M &Shahmoradi, E. (2014), media's commitment to judicial transparency. Public Law Research Quarterly.
KhaniValizadeh, S. (2018). Conventions on access to information in the light of French law, Comparative Law Research Quarterly, (23) 3, 129-142.
Lazar,J & translated by Katabi, M .(2022). Public Opinions, Tehran, Nei Publishing House, third edition. Page 27-55
Lalami, Sh &Farqani, M &Afkhami, H. (2009-2010). Obstacles and challenges of the formation of investigative journalism in Iran, master's thesis of Allameh Tabatabai University.
McQuail, D. (2008). An introductory book on mass communication theories, translated by Parviz Ajjali, Tehran: Center for Media Studies and Research.
Parshan, J & Salmanpour, A. (2013), investigation of support for journalistic sources in legal systems. News Sciences, 10 (Summer), 45-60.
Protess, D. L., Cook, F. L., Curtin, T. R., Gordon, M. T., Leff, D. R., Mccombs, M. E., & Miller, P. (1987). The impact of investigative reporting on public opinion and policymaking: Targeting toxic waste. Oxford: Oxford University Press.
Sa'i, M &Azadi, M & Al Barzi, H. (2021). Strategies to deal with fake news in Iranian news organizations and media, a quarterly journal of mass communication and media. 2, 56-71.
Sa'i,M.(2019), structural and professional obstacles of media monitoring of government action in Iran. Quarterly Journal of Culture-Communication Studies, 21(50), 33-66.
Shakri , M & Bashir, H.(2022). The flow of digital social networks in the form of the spread of fake news Journal of Media and Culture, 1, 55-72.
Shahabi, M &Hashempour, M. (Spring 2021). Social media and the representation of corruption, a study of the representation of corruption by Iranian users on the Instagram social network, Quarterly Journal of the Iranian Association for Cultural and Communication Studies, 2, 17-32.
     Shannon C & McGregor. (2019) social media as Public Opinion: How Journalists Use social media to Represent Public Opinion, Los Angeles, journalism 20(8), 1070-1086.
The steering and executive group of the Islamic Council of December (2022), report on the investigation of the Mobarake steel case.
The annual report of the Central Bank of the Islamic Republic of Iran on the inflation rate in the years 1398 to 1401, (https://www.cbi.ir/Inflation/Inflation_FA.aspx).
      Waisbord Silvio, 56 U. Miami. L. Rev. 377 (2002).The Challenges of Investigative Journalism. Available at: https://repository.law.miami.edu/umlr/vol56/iss2/6
Yaqoubi, M & Soltanifar,M &Jafari, A &Salmanzadeh, J. (2019), examining the challenges of publication law and free access to information from the perspective of communication professors and media people. New media studies. Page 27-55.
Zare Kohn,N &Khaniki, H & Mozafari, A .(2009). Investigating the state of civil society and the evolution of the press in the six periods of the Islamic revolution of Iran, Media Studies Quarterly, (17)3, 142-121.