فصلنامه علوم خبری

فصلنامه علوم خبری

تحلیل کیفی دیوارنگاره های شهرتهران با تاکید بر طبقه بندی مضامین و صور بیانی / بصری

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
محمد رضایی 1
محمدرضا رسولی 2
سپیده صمد زاده یزدی 3
1 گروه دانش ارتباطات و رسانه، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی، تهران،ایران. رایانامه:rezaeemoh@gmail.com
2 گروه دانش ارتباطات و رسانه، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی، تهران، ایران. (نویسنده مسئول)، رایانامه: moh.rasouli@yahoo.com
3 گروه معماری دانشگاه خاتم، تهران، ایران. رایانامه: s.samadzade@khatam.ac.ir
10.22034/lrsi.2026.551949.1452
چکیده
هدف: هدف از انجام تحقیق، شناسایی مضامین دیوارنگاره‌های شهر تهران و چگونگی سازمان‌یافتگی آنها با توجه‌ به صور بیانی و بصری و مقایسه‌ی آنها است.
روش: در این تحقیق از روش کیفی و به طور مشخص از روش تحلیل محتوای کیفی و روش نشانه شناسی با رویکرد رولان بارت و استوارت هال استفاده شده است. برای اجرای این تحقیق، تصاویر دیوارنگاره‌های پنج میدان با اهمیت شهر تهران یعنی میادین ولی‌عصر، انقلاب، فلسطین، جهاد و ونک از سال 1399 تا 1404 مورد پژوهش قرار گرفته‌اند.
یافته‌ها: یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد، برخی مضامین دیوارنگاره‌ها فقط از یک بسامد معانی برخوردار هستند و برخی دیگر دارای چندین بسامد معانی هستند. در حوزه اجتماعی، مضامین جمعیت و خانواده و خدمات اجتماعی و رفاهی، بسامد معانی بیشتری داشتند.
مضامین مناسبت‌ها و آئین‌های دینی و همچنین آئین‌ها و جشن‌های ملی در حوزه مضامین فرهنگی/دینی، بسامد قابل توجهی داشتند. در حوزه سیاسی، مضمون تهدید اسرائیل و همچنین قدرت موشکی ایران دارای بسامد معانی قابل توجهی هستند.
نتیجه‌گیری: نتایج بیانگر آن است که تقریباً تمامی مضامین از مضامین اجتماعی تا سیاسی در حول مبانی ایدئولوژیک نظام سیاسی ایران، سازمان ‌یافته‌اند. از صور بیانی متنوعی استفاده شده که دراین‌بین خطاب شعاری و خطاب نوشتاری از اهمیت بیشتری از نظر بسامد معانی برخوردار هستند. شیوه‌های بصری بیان مستقیم مانند شبیه‌سازی بیشتر از شیوه‌های نمادین و انتزاع از بسامد معانی برخوردار هستند و در کل، میدان ولی‌عصر در مقایسه با چهار میدان دیگر، نقش کانونی در انتقال مضامین مختلف با صور هنری و بیانی را دارا است.
کلیدواژه‌ها
تدیوارنگاره
تحلیل کیفی
تحلیل مضمون
صور بیانی/ بصری

عنوان مقاله English

A Qualitative Analysis of Murals in the City of Tehran: A Study on the Classification of Thematic Content and Visual/Expressive Forms

نویسندگان English

Mohammad Rezaei 1
Mohammadreza Rasouli 2
Sepideh Samadzadeh Yazdi 3
1 Department of Communication & Media, Islamic Azad University, Central Tehran Branch, Tehran, Iran. Email:rezaeemoh@gmail.com
2 Department of Communication & Media, Islamic Azad University, Central Tehran Branch, Tehran, Iran. Email: moh.rasouli@yahoo.com
3 Department of Architecture, Department of Architecture, Khatam University , Tehran, Iran. Email: s.samadzade@khatam.ac.ir
چکیده English

Objective: This study aims to identify and analyze the dominant themes present in urban murals in Tehran and to explore how these themes are articulated through their expressive and visual forms. It further seeks to provide a comparative analysis of selected murals located in major urban squares across the city.
Method: Adopting a qualitative research design, this study employs qualitative content analysis alongside semiotic analysis, drawing on the theoretical frameworks of Roland Barthes and Stuart Hall. The empirical corpus consists of mural images displayed in five symbolically significant squares in Tehran—Vali-Asr, Enghelab, Palestine, Jihad, and Vanak—during the period 1399–1404 (2020–2025).
Results: The results indicate that nearly all identified themes—spanning social, cultural, and political spheres—are systematically organized around the ideological foundations of the Islamic Republic of Iran. A variety of expressive strategies are employed; however, slogan-based and textual forms of address demonstrate greater prominence in terms of semantic frequency. Moreover, direct visual representation techniques, such as simulation and realistic depiction, occur more frequently than symbolic or abstract visual modes. Among the five squares examined, Vali-Asr Square holds a central and dominant position in articulating and disseminating diverse ideological themes through artistic and expressive modalities.
Conclusions: The findings reveal that while some mural themes convey a single dominant layer of meaning, others encompass multiple layers of signification. In the social domain, themes pertaining to population and family issues, as well as social and welfare services, exhibit a higher frequency of meaning production. Within the cultural and religious domain, themes related to religious occasions and rituals, along with national ceremonies and celebrations, are notably prominent. In the political domain, themes such as the threat against Israel and Iran’s missile capabilities appear with significant frequency and emphasis.
 

کلیدواژه‌ها English

Qualitative Analysis
Murals in Tehran
Thematic Content
Visual/Expressive Forms
منابع:
ابراهیمی، اقدم، مهدی، ده مردی، افسانه، سعادت فرد، سیما (۱۳۹۷). تأثیرگذاری نقاشی‌های معاصر تهران بر شهروندان با تأکید بر سه رویکرد غالب یادمانی، انتزاعی و شبیه‌سازی. نشریه هنرهای زیبا، ۲۳(۴)، ۹۰-۸۱.
ایمان، محمد تقی، نوشادی، محمود رضا (۱۳۹۰). تحلیل محتوای کیفی. فصلنامه پژوهش، ۳(۲)، ۴۴-۱۵.
بشیریه، حسین (۱۳۸۴). دیباچه‌ای بر جامعه‌شناسی سیاسی ایران: دوره جمهوری اسلامی. تهران: نشر نگاه معاصر.
پیربوداقی، فاطمه (۱۳۸۸). تحلیل محتوای کیفی. دفتر امور پژوهشی و برنامه‌ریزی و ارزیابی، گروه روش‌ها.
داندیس، دنیس ای (۱۳۸۹). مبانی سواد بصری (مسعود ستاری، مترجم). تهران: انتشارات سروش. (نشر اثر اصلی ۱۹۷۳).
دیومین، م.، & لوشکو، ا. (۲۰۲۰). هنر خیابانی: پیامی هنری در محیط شهری مدرن. جستار هنر: پژوهش‌ها در هنرها، بیست و دوم، ۲۲۱-۲۴۱.
رسولی‌پور، سارا، قاسمی‌زاده، خسرو (۱۴۰۳). تحلیل دیوارنگاره‌های میدان ولیعصر با رویکرد جامعه‌شناسی هنر پیر بوردیو. فصلنامه پژوهش‌های میان‌رشته‌ای هنر، ۲(۱)، ۱۷۶-۱۵۹.
زنگی، بهنام، احمدی، سید بهشید (۱۳۹۵). بررسی کارکردهای هویت‌بخش دیوارنگاری شهری در شهر اسلامی ایرانی. نشریه هنرهای صناعی اسلامی، ۱(۱)، ۴۶-۳۹.
زنگی، بهنام، آیت‌اللهی، حبیب‌الله، فهیمی‌فر، اصغر (۱۳۹۱). بررسی جایگاه اجتماعی نقاشی‌دیواری پس از انقلاب اسلامی (با رویکرد جامعه‌شناسی پیر بوردیو). فصلنامه نگره، ۷(۲۴)، ۱۰۱-۸۵.
ژو، و. (۲۰۲۲). کاربرد و توسعه هنر دیواری در طراحی منظر محیط عمومی شهری. مجله محیطی و بهداشت عمومی، ۲۰۲۲، ۱-۹.
کارگری، الهه، ساداتی، صادقی، مصطفی، کارگری، لیلا (۱۴۰۰). سنجش مؤلفه‌های سواد بصری (مطالعه موردی: کتاب مبانی هنرهای تجسمی پایه دهم). فصلنامه جلوه هنر، (۳۱)، ۵۵-۴۷.
لی، و.، & لیو، پ. (۲۰۲۳). برانگیختن نوستالژی: رسانه در فضای شهری. انتشارات سیج، اکتبر-دسامبر ۲۰۲۳، ۱-۱۶.
ماتیا، ب. (۲۰۲۵). توسعه یک رویکرد کیفی برای مطالعه جهان هنر خیابانی. دانشگاه بیرمنگام، ۷(۲)، ۷-۲۵.
نجفی، جمال، قاسمی، آزاده، شاوردی، تهمینه (۱۴۰۳). نشانه‌شناسی تصویر زن در دیوارنگاره‌های شهر تهران. فصلنامه جامعه‌شناسی فرهنگ و هنر، ۶(۴)، ۳۶-۵۵.
References:
Abrāhimi, Dahmardi, & Saʿādat-Fard, S. (2018). Evaluating the impact of contemporary Tehran paintings on citizens with an emphasis on three dominant approaches: Memorial, abstract, and simulation. Honarhā-Ye Zībā: Honarhā-Ye Taṣvīrī* [Journal of Fine Arts: Visual Arts], 23(4), 81–90. (In Persian)
Bashirīyeh, H. (2005). Dībācheh-ī bar jāmeʿeh-shināsī-ye siyāsī-ye Īrān: Dowreh-ye jomhūrī-ye eslāmī [An introduction to the political sociology of Iran: The Islamic Republic period]. Negāh-e Mo'āser. (In Persian)
Dāndīs, D. A. (2010). Mabānī-ye savād-e baṣarī [A primer of visual literacy] (M. Sattārī, Trans.). Soroush. (Original work published 1973). (In Persian)
Dyomin, M., & Luashko, O. (2020). Street art: An artistic message in the modern urban environment. Art Inquiry: Recherches sur les arts, XXII, 221-241. https://czasopisma.ltn.lodz.pl/Art-Inquiry/article/view/1128
Īmān, M. T., & Nūshādī, M. R. (2011). Qualitative content analysis. Faṣlnāmeh-ye Pajūhesh [Research Quarterly], 3(2), 15–44. (In Persian)
Kārgari, A., Ṣadqī, M., & Kārgari, L. (2021). Measuring the components of visual literacy (A case study: The fundamentals of visual arts textbook for the tenth grade). Faṣlnāmeh-ye Jelveh-ye Honar* [Glory of Art Quarterly], (31), 47–55. (In Persian)
Li, W., & Liu, P. (2023). Evoking nostalgia: Media in urban space. Sage Journals, October-December 2023, 1-16.
Mattia, B. (2025). Developing a qualitative approach to the study of the street art world. University of Birmingham, 7(2), 7-25. https://www.researchgate.net/publication/358532877_Developing_a_Qualitative_Approach_to_the_Study_of_the_Street_Art_World
Najafī, J., Qāsimī, Ā., & Shāvardī, T. (2024). A semiotic analysis of women's images in murals of Tehran. Faṣlnāmeh-ye Jāmeʿeh-shināsī-ye Farhang va Honar [Quarterly Journal of Sociology of Culture and Art], 6(4), 36-?. (In Persian)
Pīrbodāqī, F. (2009). Taḥlīl-e moḥtavā-ye keyfī [Qualitative content analysis]. Administrative Office for Social Research and Program Evaluation, Methodology Department. (In Persian)
Rasūlīpūr, S., & Qāsimīzādeh, K. (2024). An analysis of the murals of Vali-e-Asr Square using Pierre Bourdieu's sociology of art. Faṣlnāmeh-ye Pajūheshhā-Ye Miyānreshteh-ī-ye Honar [Interdisciplinary Art Research Quarterly], 2(1), 159–176. (In Persian)
Zangī, B., & Aḥmadī, S. B. (2016). A study of the identity-forming functions of urban murals in the Islamic Iranian city. Nashriyyeh-ye Honarhā-Ye Ṣanāʿī-ye Eslāmī [Journal of Islamic Crafts], 1(1), 39–46. (In Persian)
Zangī, B., Āyatollāhī, Ḥ., & Faḥīmīfar, A. (2012). A study of the social position of mural painting after the Islamic Revolution (Based on Pierre Bourdieu's sociological approach). Faṣlnāmeh-ye Naqreh [Naqreh Quarterly], 7(24), 85–101. (In Persian)
Zhou, W. (2022). The application and development of mural art in urban public environment landscape design. Journal of Environmental and Public Health, 2022, 1-9. https://onlinelibrary.wiley.com/journal/4642
فصلنامه علوم خبری

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 10 اسفند 1404