فصلنامه علوم خبری

فصلنامه علوم خبری

قابلیت استناد پیام‌های الکترونیکی در دعاوی خانواده با تأکید بر ملاحظات حریم خصوصی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 کارشناسی ارشد، گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. رایانامه: z.halimi@modares.ac.ir
2 نویسنده مسئول، استادیار، گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. رایانامه: n.shariati@modares.ac.ir
10.22034/lrsi.2025.540470.1416
چکیده
هدف: در سال‌های اخیر، پیام‌رسان‌ها و شبکه‌های اجتماعی مانند واتساپ، اینستاگرام و تلگرام به ابزارهایی مؤثر در شکل‌گیری، تشدید و اثبات دعاوی خانوادگی تبدیل شده‌اند. در پرونده‌هایی نظیر طلاق، حضانت یا نفقه، طرفین به پیام‌ها، تصاویر یا مکالمات این فضاها استناد می‌کنند. با وجود این، نظام حقوقی ایران فاقد چارچوبی شفاف درباره ارزش اثباتی این ادله است. هرچند قوانینی همچون آیین دادرسی کیفری و جرایم رایانه‌ای به موضوعاتی چون شنود، دسترسی غیرمجاز و افشای اطلاعات پرداخته‌اند، اما جایگاه این ادله در دعاوی خانوادگی، به‌ویژه از منظر مشروعیت تحصیل، قابلیت انتساب و تعارض با حریم خصوصی، همچنان محل ابهام است. بنابراین پرسش اصلی پژوهش پیش رو آن است که پیام‌های ردوبدل‌شده در پیام‌رسان‌ها چه جایگاهی در اثبات دعاوی خانوادگی دارند؟
روش: این پژوهش با رویکرد توصیفی–تحلیلی و بر پایه مطالعات کتابخانه‌ای و اسنادی، به بررسی نظریات و مقررات موجود می‌پردازد. منابع شامل کتب تخصصی، مقالات علمی، قوانین داخلی و بین‌المللی و دیدگاه‌های حقوقدانان است.
یافته‌ها: یافته های پژوهش نشان می‌دهد که پیام‌های مبادله‌شده در پیام‌رسان‌ها از نوع «داده‌پیام مطمئن» هستند و مطابق قانون تجارت الکترونیک، دادگاه‌ها نمی‌توانند صرفاً به دلیل شکل یا قالب الکترونیکی، آن‌ها را رد کنند.
نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش حاکی از ان است که با توجه به معیارهایی همچون رمز یک‌بارمصرف، هشدارهای ورود و شناسه یکتای پیام، این ادله واجد شرایط داده‌پیام مطمئن بوده و باید در دادرسی پذیرفته شوند. اقتضای عدالت در دادرسی نیز ایجاب می‌کند که در عصر دیجیتال، چنین مستنداتی به‌عنوان دلیل معتبر به رسمیت شناخته شوند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Admissibility of Electronic Messages in Family Law Disputes: Balancing Evidentiary Rules with Privacy Considerations

نویسندگان English

Zahra Halimi 1
Nafiseh Sadat Shariati 2
1 Masters, Department of Private Law, Faculty of Law, University of Tarbiat Modares, Tehran, Iran. E-mail: z.halimi@modares.ac.ir
2 Corresponding Author, Associate Professor, Department of Private Law, Faculty of Law, University of Tarbiat Modares, Tehran, Iran. E-mail: n.shariati@modares.ac.ir
چکیده English

Objective: Messaging platforms such as WhatsApp, Instagram, and Telegram have increasingly become instrumental in initiating, developing, and substantiating claims in family law disputes. In matters pertaining to divorce, child custody, or spousal and child support, parties frequently rely on messages, images, or voice recordings exchanged through these platforms. Despite this growing reliance, the Iranian legal system lacks a coherent legal framework governing the admissibility and probative value of such electronic evidence. While general statutory provisions address issues such as surveillance, unauthorized access, and data disclosure, the legal status of electronic evidence in the context of family law remains ambiguous—particularly with respect to the legitimacy of its acquisition, attribution to specific individuals, and compatibility with privacy rights. Accordingly, the central research question of this study is: What is the legal status of messages exchanged via messaging platforms in proving claims within Iranian family law?
Methods: This study adopts an analytical and comparative legal methodology to evaluate the evidentiary function of communications on social media platforms in Iranian family law. It also proposes legislative reforms aimed at enhancing legal clarity, consistency, and the protection of individual rights.
Results: Under the Electronic Commerce Act of the Islamic Republic of Iran, courts may not reject electronic documents solely on the basis of their form or format. Messages exchanged via online platforms fall within the definition of "data messages" and may therefore be submitted as evidence in judicial proceedings.
Conclusions: An examination of relevant legal provisions and technical safeguards—such as one-time passwords (OTPs), login notifications, and unique identifiers—demonstrates that such communications satisfy the criteria for reliable data messages. Furthermore, lawful access to these communications does not necessarily violate privacy rights, recognizing that electronic correspondence inherently entails a certain degree of privacy compromise.

کلیدواژه‌ها English

Electronic Messages
Family law disputes
Privacy
Social Networks
منابع
السان، مصطفی؛ منوچهری، محمدرضا (۱۳۹۷). ارزیابی اصالت ادله الکترونیکی و ارزش اثباتی آنها. مجله مطالعات حقوقی دانشگاه شیراز، 10(2)، 29-51.
امیدی، مهدی؛ صفایی شهراسب، زهرا (۱۴۰۱). اعتبار اسناد الکترونیک در دعاوی خانواده. نشریه مطالعات فقه و حقوق رسانه دانشکده رفاه، 4(2)، ۱۱۱-۱۲۷.
انصاری، باقر (۱۳۸۷). حقوق ارتباط جمعی. تهران: سمت.
بابازاده مقدم، حامد و خدری، نجمه (۱۴۰۱). دسترسی به اینترنت به عنوان یک حق بنیادین جدید. فصلنامه علوم خبری، 11(1) ، 73-116.
تلگرام، «افزودن کنترل نشست‌ها و تأیید هویت دو مرحله‌ای»، منتشر شده در ۱۹ دسامبر ۲۰۱۳، در دسترس در:  https://telegram.org/blog/sessions-and-2-step-verification(تاریخ مراجعه: ۲۷ ژوئیه ۲۰۲۵)
حبیب زاده، طاهر (۱۳۹۶). حقوق فناوری اطلاعات، ادله الکترونیکی، اسناد الکترونیکی و امضای الکترونیکی. چاپ اول. تهران: نشر میزان.
حیدری نژاد، نصرت‌اله (۱۳۹۶). بررسی حقوقی ادله الکترونیکی در نظام کنونی. فصلنامه علمی-حقوقی قانون یار، 3، 125-140.
درزبان رستمی، حسن و بهزادی پور، فرزانه (1398). نقش شبکه‌های اجتماعی در ارتقاء احساس امنیت اجتماعی با استفاده از نظر نخبگان و کارشناسان مرکز ملی فضای مجازی. فصلنامه علوم خبری، ۸(۲) ، ۲۴۷-۲۶۸
دوبلفون، زویه لیان (۱۳۹۰). حقوق تجارت الکترونیک. چاپ دوم. ترجمه ستار زرکلام. تهران: مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های حقوقی شهر دانش.
ربانی موسویان، علی؛ نعیمی، طاهره (۱۳۹۸). مستندسازی بر اساس ادله سنتی و متجدد الکترونیکی و آثار آن در نظام قضایی. فصلنامه قضاوت، ۱۰۰، 157-179.
رحیمی، زهرا؛ طاهری پور، زهرا (۱۳۹۸). اعتبار اسناد الکترونیک به عنوان ادله اثبات دعوا در دعاوی زوجین. دو فصلنامه علمی مطالعات فقه و حقوق رسانه دانشکده رفاه، 1(1)، ۵۱-۷۴.
شرکت بامسئولیت محدود ESeye (2023). راهنمای توسعه‌دهنده رابط برنامه‌نویسی پیامک (شماره سند 8297، نسخه 1.3). بازیابی‌شده در تاریخ ۱۰ مرداد ۱۴۰۴ از: 8297 SMS API Developer Guide
شهبازی نیا، مرتضی؛ عبدالهی، محبوبه (۱۳۸۸). احراز اصالت در اسناد الکترونیک. پژوهش‌های حقوق تطبیقی (مدرس)، 13(4)، ۱۲۵-۱۴۱.
صادقی، حسین (۱۳۹۶). مسئولیت مدنی در ارتباطات الکترونیک. چاپ دوم. تهران: نشر میزان.
قناد، فاطمه؛ علیقلی، امیره (۱۳۹۹). مفهوم و اهمیت داده‌های شخصی و حریم خصوصی و انواع حمایت از آن در فضای مجازی. دوفصلنامه حقوق قراردادها و فناوری های نوین،1(1)، ۲۹۷-۳۲۲.
کاناوان، مارسیا؛ کولستاد، اوا (2016). آیا استفاده از ادله رسانه‌های اجتماعی در دعاوی خانواده اهمیت دارد؟ دوماهنامه ویتی‌یر برای حمایت از کودکان و خانواده. بازیابی‌شده در تاریخ ۱۰ مرداد ۱۴۰۴ از: Canavan-article.pdf
گروه کاری شبکه، لیچ، پی؛ میلینگ، ام؛ سالز، آر (2005). شناسه یکتا در فضای جهانی: نام URN، RFC 4122. سازمان IETF. بازیابی‌شده در تاریخ ۱۰ مرداد ۱۴۰۴ از: https://tools.ietf.org/html/rfc4122
مارکرت، فیلیپ؛ لاساک، لیونا؛ گولا، ماکسیمیلیان؛ دورموت، مارکوس (2024). درک تعامل کاربران با اعلان‌های ورود. مجموعه مقالات کنفرانس CHI درباره عوامل انسانی در سامانه‌های رایانشی، ۱۱۴.
محمودی پرچینی، مرتضی؛ ریاضی، لادن؛ پور ابراهیمی، علیرضا و امین موسوی، سید عبداله (1403). مقایسه قوانین حفاظت از داده‌های شخصی: مقررات عمومی منحصر به فرد تحت مقررات حفاظت از داده‌های عمومی اتحادیه اروپا (GDPR ) و قوانین ایالات متحده. فصلنامه علوم خبری، 13(4) ، 204-224.
میرشکاری، عباس؛ علائی، صابر (۱۳۹۹). ماهیت اثباتی داده‌پیام‌های الکترونیکی به عنوان ادله اثبات دعوا. فصلنامه تحقیقات حقوقی، شماره ۹۶، ۳۰۱-۳۲۶.
میسون، استیفن؛ سنگ، دانیل (ویراستاران) (2017). ادله الکترونیکی (چاپ چهارم). مؤسسه مطالعات عالی حقوقی، مدرسه مطالعات عالی، دانشگاه لندن.
مؤسسه ملی استاندارد و فناوری آمریکا (2017). راهنمای هویت دیجیتال: احراز هویت و مدیریت چرخه زندگی ، بازیابی شده در تاریخ 10 مرداد از: NIST Special Publication 800-63B
 
References
Ansari, B. (2008). The Law of Mass Communication. Tehran: SAMT. (In Persian)
Babazadeh Moghaddam, H. & Khedri, N. (2022). Internet Access as a New Fundamental Right. News Science Quarterly (NS), 11(1), 73-116. (In Persian)
Canavan, M., & Kolstad, E. (2016). Does the Use of Social Media Evidence in Family Law Litigation Matter? Whittier Journal of Child and Family Advocacy. Retrieved from Canavan-article.pdf
Darzyan Rostami, H. and Behzadpour, F. (2019). The Role of Social Media in Promoting Social Security Using Elite Experts and National Cyberspace Experts. News Science Quarterly (NS), 8(2), 247-268. (In Persian)
du Belfon, Z. L. (2011). Electronic Commercial Law (2nd ed., S. Zarghalam, Trans.). Tehran: Shahre Danesh Institute of Legal Studies and Research. (In Persian)
Elsan, M., & Manouchehri, M. R. (2018). A Survey on Authenticity and Admissibility of Electronic Evidences. Shiraz University Journal of Legal Studies, 10(2), 29–52. (In Persian)
ESeye Ltd. (2023). SMS API Developer Guide (Last updated March 1, 2023). Retrieved July 23, 2025, from 8297 SMS API Developer Guide
Ghanad, F., & Aligholi, A. (2020). The Concept and Importance of Personal Data and Privacy and the Types of Protection in Cyberspace. Biannual Journal of Contract Law and New Technologies, 1(1), 297–322. (In Persian)
Habibzadeh, T. (2017). Information Technology Law: Electronic Evidence, Electronic Documents, and Electronic Signatures (1st ed.). Tehran: Mizan Publishing. (In Persian)
Heydarinejad, N. (2017). Legal Review of Electronic Evidence in the Current System. Qanunyar: Scientific–Legal Quarterly, 3, 125–140. (In Persian)
Mahmodi Parchini, M., Riazi, L., Pour Ebrahimi, A. and Mousavi, S. A. A. (2025). Comparison of Personal Data Protection Laws: Unique General Regulations under the European Union's General Data Protection Regulation (GDPR) and United States Laws. News Science Quarterly (NS), 13(4), 204-224. doi: 10.22034/lrsi.2024.468452.1210 (In Persian)
Markert, P., Lassak, L., Golla, M., & Dürmuth, M. (2024). Understanding Users' Interaction with Login Notifications. In CHI Conference on Human Factors in Computing, (853), 1–17.
Mason, S., & Seng, D. (Eds.) (2017). Electronic Evidence (4th ed.). Institute of Advanced Legal Studies, School of Advanced Study, University of London.
Mirshkari, A., & Alaei, S. (2020). The Positive Nature of Data Messages as a Litigation’s Evidence. Legal Research Quarterly, (96), 301–326. (In Persian)
Leach, P., Mealling, M., & Salz, R. (2005). A Universally Unique Identifier (UUID) URN Namespace (RFC 4122). Network Working Group.
NIST. (2017). Digital Identity Guidelines: Authentication and Lifecycle Management (SP 800-63B). Retrieved July 27, 2025, from NIST Special Publication 800-63B
Omidi, M., & Safaei-Shahrasb, Z. (2022). The Validity of Electronic Documents in Family Lawsuits. Journal of Jurisprudence and Legal Studies of Media, Faculty of Refah, 4(2), 111–127. (In Persian)
Rabbani-Mousavian, A., & Naeimi, T. (2019). Documentation In Accordance with Electronic Classic and Modern Documents and Their Effects in Legal System. Journal of Judgment, (100), 157–179. (In Persian)
Rahimi, Z., & Taheripour, Z. (2019). The Validity of Electronic Documents as Evidence in Spousal Disputes. Journal of Jurisprudence and Legal Studies of Media, Faculty of Refah, 1(1), 51–74. (In Persian)
Sadeghi, H. (2017). Civil Liability in Electronic Communications (2nd ed.). Tehran: Mizan Publishing. (In Persian)
Shahbazi-Nia, M., & Abdollahi, M. (2009). Ascertainment of Genuineness in Electronic Evidence. Comparative Legal Studies (Modares), 13(4), 125–141. (In Persian)
Telegram. (2013). Telegram adds Session Control and Two-Step Verification. Retrieved July 17, 2025, from https://telegram.org/blog/sessions-and-2-step-verification (Accessed: 27 July 2025).