علوم خبری

علوم خبری

ابعاد سواد رسانه ای در بین دانشجویان دختر تهرانی: مقایسه دانشجویان دانشگاه الزهرا و رفاه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
میثم فرخی 1
مریم مودب شعار 2
1 دانشیار، گروه ارتباطات و مطالعات فرهنگی، دانشکده رفاه، تهران، ایران. (نویسنده مسئول)، رایانامه: farokhi@refah.ac.ir
2 دانشجوی دکتری مدیریت رسانه، دانشگاه جامع انقلاب اسلامی، تهران، ایران. رایانامه: m.moaddab.sh@gmail.com.
10.22034/lrsi.2025.512092.1345
چکیده
هدف: با توجه به اهمیت نقش اجتماعی دانشجویان دختر به مثابه ی همسران و مادران آینده در کشور و نیز توجه به تهاجم رسانه ای گسترده علیه نهاد خانواده به ویژه بانوان در جامعه توجه به موضوع شناخت رسانه و آموزش سواد رسانه ای در بین دختران دانشجو مهم می باشد. در این پژوهش دانشگاه الزهرا به عنوان یک دانشگاه دولتی و دانشکده رفاه به مثابه ی یک دانشکده غیردولتی جهت بررسی موضوع انتخاب شدند و به مقایسه ابعاد سواد رسانه ای در بین دانشجویان دختر تهرانی دانشگاه های مذکور پرداخته شده است.
روش پژوهش: پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نوع کمی است که برای جمع آوری داده ها از پرسشنامه استاندارد پاتر استفاده شده است. جامعه آماری شامل کلیه دانشجویان کارشناسی و کارشناسی ارشد این دو دانشگاه در سال 1403 بوده که با روش نمونه گیری طبقه ای تصادفی 358 نفر انتخاب شدند. جهت محاسبه روایی از برخی اساتید و خبرگان و ناظر به پایایی پرسشنامه آلفای کرونباخ به کار گرفته شد که گویه ها ( 84/0 = آلفا) تایید شدند. جهت تجریه و تحلیل داده ها از نرم افزار spss و آزمون های همبستگی اسپیرمن و خی دو استفاده شده است.
یافته ها: حاکی از آن است در ابعاد چهارگانه سواد رسانه ای مورد بررسی در دانشگاه الزهرا ناظر به بعد ادراکی ، بیشتر دانشجویان از سواد رسانه ای کم، در بعد احساسی کم تا حد متوسط ، در بعد زیبایی شناختی متوسط تا زیاد و در بعد اخلاقی کم تا حد متوسط برخوردار هستند. اما در دانشکده رفاه ناظر به بعد ادراکی بیشتر دانشجویان از دانش سواد رسانه ای کم تا حد متوسط ، در بعد احساسی متوسط ، در بعد زیبایی شناختی متوسط تا زیاد و در بعد اخلاقی کم تا حد متوسط برخوردار هستند. در مجموع از مقایسه دانشجویان دو دانشگاه می توان نتیجه گرفت، میزان دانش سواد رسانه ای در بین دانشجویان دو دانشگاه الزهرا و دانشکده رفاه در ابعاد مختلف، تا حد زیادی به هم نزدیک و شبیه بوده ، اما سطح سواد رسانه ای دانشجویان دانشگاه الزهرا در بعد احساسی بیشتر از دانشجویان دانشکده رفاه و سطح سواد رسانه ای دانشجویان دانشکده رفاه در بعد ادراکی بیشتر از دانشجویان دانشگاه الزهرا بوده است.
نتیجه گیری: باید اشاره نمود بین متغیر های وضعیت تاهل ، وضعیت شغلی، رشته های تحصیلی و مصرف رسانه با ابعاد سواد رسانه ای رابطه معنا داری وجود ندارد و در بین متغیرهای مورد بررسی بین متغیرهای وضعیت شغلی، گروه های تحصیلی و ابعاد سواد رسانه ای همبستگی مثبت و قوی وجود دارد که این همبستگی در بعد ادراکی نسبت به سایر ابعاد بیشتر می باشد. در بعد زیبایی شناختی کمترین تفاوت سطح معنی داری مشاهده می شود. در مجموع هم می توان بیان کرد که دانشجویان دانشگاه های الزهرا و رفاه ناظر به به هدف اصلی سواد رسانه ای یعنی داشتن مخاطبانی فعال با سطح آگاهی بالا در برابر پیام ها، در حد متوسط می باشند. با توجه به نتایج بدست آمده می توان گفت سواد رسانه ای برخورد هدفمند با رسانه هاست که تقویت آن در بین دانشجویان دختر موجب بالا رفتن سطح آگاهی آنان به عنوان مخاطبان رسانه ها می شود که این امر منجر به ارتباطی دوسویه و مشارکت جویانه با رسانه ها و جامعه، تقویت ساختار دموکراتیک جامعه در راستای مشارکت فعال و کاهش بی تفاوتی اجتماعی و انتخاب سبک زندگی سالم در آنان را به دنبال خواهد داشت.
کلیدواژه‌ها
سواد رسانه
دانشگاه الزهرا
دانشکده رفاه
دانشجویان دختر

عنوان مقاله English

Dimensions of Media Literacy Among Female Students in Tehran: A Comparative Study of Alzahra University and Refah University Students

نویسندگان English

Meysam Farokhi 1
Maryam Moadabshoar 2
1 Corresponding author, Associate Professor, Department of Communication, Refah Faculty, Tehran, Iran. E-mail: farokhi@refah.ac.ir
2 PhD Candidate in Media Management, University of the Islamic Revolution, Tehran, Iran. E-mail: m.moaddab.sh@gmail.com.
چکیده English

Objective: Considering the importance of the social role of female students as future wives and mothers in the country, and given the widespread media attack on the institution of the family-particularly on women in society-it is essential to address the issue of media awareness and media literacy education among female students. In this study, Al-Zahra University (a public university) and Refah College (a non-governmental college) were selected as research sites, and the dimensions of media literacy among female students in Tehran from the aforementioned universities were compared.
Methods: The research is applied in terms of purpose and is a survey study that employed the standard Potter questionnaire to collect data. The statistical population comprised all undergraduate and graduate students of these two universities in the academic year 2024–2025, from which 358 participants were selected through stratified random sampling. To assess validity, several professors and experts were consulted; to monitor reliability, Cronbach's alpha was calculated, and the questionnaire items were confirmed (α = 0.84). Data were analyzed using SPSS software and Spearman correlation and Chi-square tests.
Results: The findings indicate that, across the four dimensions of media literacy examined at Al-Zahra University, most students demonstrated low media literacy in the perceptual dimension, low to moderate in the emotional dimension, moderate to high in the aesthetic dimension, and low to moderate in the moral dimension. At Refah College, however, most students demonstrated low to moderate media literacy in the perceptual dimension, moderate in the emotional dimension, moderate to high in the aesthetic dimension, and low to moderate in the moral dimension. Overall, a comparison of students from the two universities suggests that their levels of media literacy knowledge across the various dimensions were largely close and similar. Nevertheless, students at Al-Zahra University exhibited a higher level of media literacy in the emotional dimension than those at Refah College, while students at Refah College exhibited a higher level of media literacy in the perceptual dimension than those at Al-Zahra University.
Conclusions: It should be noted that no significant relationship was found between the variables of marital status, employment status, field of study, and media consumption, on the one hand, and the dimensions of media literacy, on the other. Among the variables under study, however, a positive and strong correlation was observed between employment status, educational groups, and the dimensions of media literacy - a correlation that was stronger in the perceptual dimension than in the other dimensions. Furthermore, in order to improve the status of media literacy among students, it is recommended that a course unit related to media literacy knowledge be added to the curricula of students at all levels across different universities. Additionally, websites and resources aimed at enhancing media literacy knowledge should be made more practical and widely accessible so that students can utilize them as effectively as possible. The media should also dedicate documented programs to media literacy on a weekly basis, so that the information and media literacy of families can be updated in accordance with the requirements of the time.

کلیدواژه‌ها English

Media Literacy
Alzahra University
Refah University
Female Students
 
منابع
احمدی، صالح (۱۴۰۰). رابطۀ بین استفاده از سایت‌های شبکه‌های اجتماعی، گرایش‌های تفکر انتقادی و سواد رسانه‌ای در دانشجومعلمان [پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، رشتۀ علوم تربیتی، دانشگاه پیام نور استان کرمانشاه].
بصیریان جهرمی، حسین (۱۳۸۵). درآمدی بر سواد رسانه‌ای و تفکر انتقادی. فصلنامۀ رسانه.
پاتر، دبلیو جیمز (۱۳۹۱). نظریۀ سواد رسانه‌ای: رهیافتی شناختی، ترجمه: ناصر اسدی، محمد سلطانی‌فر و شهناز هاشمی، تهران: سیمای شرق.
پاتر، دبلیو جیمز (۱۳۹۲). بازشناسی رسانه‌های جمعی با رویکرد سواد رسانه‌ای، ترجمه: امیر یزدیان، تهران: مرکز پژوهش‌های اسلامی صدا و سیما.
جهانی، امیر و تاجیک اسماعیلی، سمیه (۱۴۰۱). رابطۀ سواد رسانه‌ای و هوش اجتماعی کاربران شبکه‌های اجتماعی مجازی (مورد مطالعه: دانش‌آموزان دورۀ دوم متوسطۀ شهر تهران). فصلنامه دین و ارتباطات، ۲۹(۱)، ۴۹–۸۰.
خسروانیان، سجاد و خسروانیان، نجمه (۱۳۹۷). تفکر انتقادی در جهان چندرسانه‌ای با تأکید بر آموزه‌های سواد رسانه‌ای، تهران: انتشارات پشتیبان.
رضوی، سید علی‌محمد و همکاران. (۱۳۹۷)، بررسی رابطۀ سواد رسانه‌ای و تهاجم فرهنگی در شبکه‌های اجتماعی. فصلنامه اسلام و مطالعات اجتماعی، ۶(۲)، ۱۵۲–۱۷۸.
شربتیان، محمدحسن و اسکندری، زهرا (۱۳۹۶). مطالعۀ سنجش شاخص‌های سرمایۀ فرهنگی بر سواد رسانه‌ای دانشجویان؛ نمونۀ موردی: دانشجویان دانشگاه پیام نور مرکز قاینات. فصلنامه مطالعات فرهنگی اجتماعی خراسان، ۱۲(۲)، ۵۵–۸۸.
شکرخواه، یونس (۱۳۸۵). سواد رسانه‌ای: یک مقالۀ عقیده‌ای. فصلنامۀ رسانه، (۶۸)، ۲۷–۳۲.
طلوعی، علی (۱۳۹۷). سواد رسانه‌ای: درآمدی بر شیوۀ یادگیری و سنجش، تهران: دفتر مطالعات و برنامه‌ریزی رسانه‌ها.
عاشقی، حسین (۱۴۰۱). نقش میانجی‌گری سواد رسانه‌ای در ارتباط بین سبک زندگی با بی‌تفاوتی اجتماعی دانشجویان [پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، رشتۀ روان‌شناسی، دانشگاه پیام نور استان اردبیل].
عظیمی خبازان، فرنوش (۱۴۰۰). تربیت رسانه‌ای ویژۀ دانشجویان علوم تربیتی، تهران: نشر چاپار.
فردی، محمدحسین و ملکیان، نازنین (۱۴۰۰). بررسی رابطۀ سواد رسانه‌ای با حفظ حریم خصوصی در فضای مجازی (مورد مطالعه: نوجوانان منطقۀ ۵ تهران). فصلنامه مطالعات رسانه‌ای، ۱۵(۴)، ۱۳۱–۱۴۱.
کانسیداین، دیوید (۱۳۷۹). درآمدی بر سواد رسانه‌ای، ترجمه: ناصر بلیغ، تهران: ادارۀ کل تحقیق و توسعه صدا.
کوهی، کیومرث و همکاران. (۱۴۰۱). رابطۀ ابعاد شناختی، احساسی، زیبایی‌شناختی و اخلاقی سواد رسانه‌ای با فیلترینگ اطلاعات در فضای مجازی. فصلنامه اخلاق در علوم و فناوری، ۱۷(۳)، ۱۵۳–۱۵۸.
مقدس‌زاده، حسن و صفاهیه، هاجر. (۱۳۹۶). سواد رسانه‌ای و آگاهی از آسیب‌های شبکه‌های اجتماعی. فصلنامه مطالعات رسانه‌ای، ۱۲(۴)، ۲۵–۳۵.
مقیمی، مریم و دیگران (۱۴۰۱). تحلیل گفتمان مؤلفه‌های کلیدی نفرت‌پراکنی زنان علیه زنان در شبکۀ اجتماعی اینستاگرام. فصلنامه زن در فرهنگ و هنر، ۱۴(۲)، ۱۹۹–۲۲۲.
References
Ahmadi, S. (2021). The relationship between the use of social networking sites, critical thinking tendencies and media literacy in student teachers [Master's thesis, Payam Noor University, Kermanshah Province]. (In Persian)
Asheghi, H. (2022). The mediating role of media literacy in the relationship between lifestyle and social indifference of students [Master's thesis, Payam Noor University, Ardabil Province]. (In Persian)
Azimi Khabazan, F. (2013). Media education for students of educational sciences. Chapar Publishing. (In Persian)
Basirian Jahromi, H. (2006). An introduction to media literacy and critical thinking. Media Quarterly. (In Persian)
Ciurel, D.-L. (2022). Media literacy: Concepts, approaches and competencies. Professional Communication and Translation Studies, 9, 13–20. https://doi.org/10.59168/vbvc5906
Considine, D. (2000). An introduction to media literacy (N. Baligh, Trans.). Directorate General of Research and Development of the Voice of Iran. (In Persian)
Dadgaran, S. M. (2005). Foundations of mass communication. Firoozeh Publications. (In Persian)
Demir, G. (2024). A review of W. James Potter's book: Seven skills for media literacy. Karadeniz Teknik Üniversitesi İletişim Araştırmaları Dergisi*. https://doi.org/10.53495/e-kiad.1556917
Fardi, M. H., & Malekian, N. (2021). Investigating the relationship between media literacy and privacy in cyberspace (Case study: Adolescents in Tehran's 5th district). Media Studies, 15(4), 131–141. (In Persian)
Gontijo, C. M. (2024). Literacy in UNESCO's fundamental education program. Educação e Pesquisa, 50. https://doi.org/10.1590/s1678-4634202450265044en
Gupta, S., Sharma, D., & Thakur, R. A. (2023). Exploring factors affecting media information literacy: A mediation analysis. DESIDOC Journal of Library & Information Technology, 43(2).
Jahani, A., & Tajik Esmaili, S. (2022). The relationship between media literacy and social intelligence of users of virtual social networks (Case study: Second year high school students in Tehran). Religion and Communications, 29(1), 49–80. (In Persian)
Khosravanian, S., & Khosravanian, N. (2018). Critical thinking in a multimedia world with an emphasis on media literacy teachings. Safar Publications. (In Persian)
Koohi, K., Niroumand, L., Dindar, F., & Tajik, S. (2022). The relationship between cognitive, emotional, aesthetic and ethical dimensions of media literacy and information filtering in cyberspace. Ethics in Science and Technology, 17(3), 153–158. (In Persian)
Kumar, A., & Pandey, G. (2023). A study to analyze awareness and detection level of fake news among university students. Global Media Journal, 21(60), 350. https://doi.org/10.36648/1550-7521.21.60.350
Li, Z. (2022). Comparison of Chinese and Malaysian media literacy: An analytical study. *Research Ambition: An International Multidisciplinary e-Journal, 7(III), 19–21. https://doi.org/10.53724/ambition/v7n3.06
López-González, H., Sosa, L., Sánchez, L., & Faure-Carvallo, A. (2023). Media and information literacy and critical thinking: A systematic review. Revista Latina de Comunicación Social, (81), 399–422.
Mesquita-Romero, W. A., Fernández-Morante, M., & Cebreiro-López, B. (2022). Critical media literacy to improve students' competencies. Comunicar: Media Education Research Journal, 30(70), 41-51.
Moghadaszadeh, H., & Safahieh, H. (2017). Media literacy and awareness of the harms of social networks. Media Studies, 12(4), 25–35. (In Persian)
Moghimi, M., et al., (2022). Discourse analysis of key components of women spreading hatred against women on the social network Instagram. Women in Culture and Art, 14(2), 199–222. (In Persian)
Mrisho, D. H., & Dominic, N. A. (2023). Media literacy: Concept, theoretical explanation, and its importance in the digital age. East African Journal of Arts and Social Sciences, 6(1), 78–85. https://doi.org/10.37284/eajass.6.1.1087
Özel, A. (2025). Media literacy in the digital age—Understanding its importance and impact: A theoretical framework. EPRA International Journal of Multidisciplinary Research, 749–752. https://doi.org/10.36713/epra19853
Potter, W. (2012). Media literacy theory: A cognitive approach (N. Asadi, M. Soltanifar, & S. Hashemi, Trans.). Simay Shargh Publishing. (In Persian)
Potter, W. (2013). Recognizing mass media with a media literacy approach (A. Yazdian, Trans.). Islamic Research Center of the Iranian Broadcasting Corporation. (In Persian)
Razavi, S. A., Nematifar, M., & Mousavi, S. H. (2018). Investigating the relationship between media literacy and cultural invasion in social networks. Islam and Social Studies, 6(2), 152–178. (In Persian)
Saunders, M., Lewis, P., & Thornhill, A. (2019). Research methods for business students. Pearson Education.
Sharbatian, M. H., & Eskandari, Z. (2017). A study of measuring cultural capital indicators on students' media literacy; Case study: Students of Payam Noor University, Qaynat Center, Khorasan. Social Cultural Studies, 12(2), 55–88. (In Persian)
Tolooi, A. (2018). Media literacy: An introduction to learning and assessment methods. Media Studies and Planning Office. (In Persian)